LİPİTLER VE ÖZELLİKLERİ

YAĞLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ

·        Suda hemen hemen hiç çözünmezler

·        Yapılarında önemli miktarda nonpolar hidrokarbon zinciri taşıyan lipidler, hidrofobik (suyu sevmeyen) özellik gösterirler.

·        Amfipatik özellik (polar hidrofilik ve nonpolar gruplar)

·        Eter, kloroform ve aseton gibi nonpolar organik çözücülerde çözünen heterojen yapılı biyomoleküller

·       Endojen olarak organizmada sentezlenebilirler

·        Bitkisel ve hayvansal kaynaklı besinlerle  ekzojen olarak sağlanır.

·        Aktif asetik asitten sentezlenir.

·        Lipidler yüksek enerjili bileşiklerdir.

·        Enerji kaynağıdır ve enerjinin başlıca depolanma şeklidir.

·        Polar olmayan triaçilgliserol yağ dokusunda depolanır ve temel enerji kaynağıdır.

·        1 g nötral yağ 9,3 kcal’dir.

·        Biyolojik membranların önemli yapıtaşlarıdır.

·        Deri altında ve bazı organların çevresinde ısı yalıtıcısı olarak görev yaparlar.

·        Elektriksel yalıtıcı olarak, miyelinli sinir  boyunca depolarizasyon dalgalrının hızla ilerlemesii sağlarlar

·        Proteinller birleşerek lipoproteinleri oluşturlar , kanda bu şekilde taşınırlar.

·        Hücre yüzey reseptörleri ve kan grubu antijenleri olarak önemli rol oynarlar.

·       Yağların, asit veya alkalilerle ya da pankreastan salgılanan lipaz enzimi ile hidrolizi sonucu gliserol ve yağ asidleri oluşur.

·        Bu hidrolize sabunlaşma denir, meydana gelen gliserol ve yağ asidleri tuzlarına da sabun denir.

·        Bu sabunlar yüzey gerilimini azalttıklarından emilsiyon yapıcı ve emilsiyon sabitleştiricidirler.

·        Renksiz ve kokusuzdurlar.

·        Isı, ışık, nem ve bakterşiler etkisiyle bozulur ve yapıda hoş olmayan kokular oluşur. Buna yağların acıması (ransidifikasyon ) denir.

Lipidlerin sınıflandırılması

Yağ asitleri ve türevleri

Triaçilgliseroller (nötral yağlar, trigliseridler)

Fosfolipidler

·              Gliserofosfolipidler (fosfoaçilgliseroller, fosfogliseridler)

·               Sfingofosfolipidler ( sfingomiyelinler)

Glikolipidler

·                  serebrozidler

·                  gangliozidler

İzopren türevi lipidler ( steroidler ve karotenoidler )

 

YAĞ ASİDLERİ VE TÜREVLERİ

v     Terminal karboksil grubu bir hidrokarbon zincirinden oluşur. Zincirin diğer ucunda metiL grubu bulunur.

v        Amfipatik özellikte (hidrofilik ve hidrofobik bölgelere sahip) dir.

v        Terminal karboksil grubu fizyolojik pH da COO- şeklinde iyonize olur. Anyonik grubun suya karşı ilgisi vardır.

v        Uzun zincirli yağ asitlerinde hidrofobik kısım baskındır.

v        Doğal olarak bulunan yağ asitlerinin hepsi çift sayıda karbon atomu taşır.

v        Yağ asitleri; yağ açil esterleri şeklinde pekçok ileşiğin yapısında bulunurlar.

v        Serbest yağ asitleri dolaşımda albumine bağlı olarak taşınır.

Yağ asitlerinin özellikleri

v        Yağ asitlerinin fiziksel ve fizyolojik özellikleri, hidrokarbon zincirini uzunluğu ve doymamışlık derecesi ile tayin edilmektedir.

v        Yağ asitleri ve türevlerinin erime noktaları , sahip oldukları hidrokarbon zincirini uzunluğuna ve doymamışlık derecesine bağlıdır.

                        Zincir uzunluğu arttıkça erime noktası yükselir.

                        Doymamışlık arttıkça erime noktası düşer.

v        Nonpolar hidrokarbon zinciri suda çözünürlüğün azalmasından sorumludur.

Yağ asidi hidrokarbon zinciri ne kadar uzunsa , çözünürlük o kadar azdır.

v       Yağın sıvı veya katı olması içerdiği doymuş ve doymamış yağ asidleri miktarına bağlıdır. Doymuşluk arttıkça yağ katılaşır.

TRİAÇİLGLİSEROLLER ( NÖTRAL YAĞLAR , TRİGLİSERİDLER)

v        Gliserol türevleridir. Gliserol üç hidroksil grubu içeren bir alkoldür.

v        Üç molekül yağ asidinin, gliserol ile yaptıklar esterlere denir.

v        Yağ asidleri karboksil gruplarından esterleştirilir, bir negatif yük kaybı olur ve nötral yağ oluşur.

v        Yağ asidlerinin ana depo şeklidir.

v        Nonpolar , hidrofobik moleküllerdir.

v        Gliserolün bir yağ asidi ile esterleşmesi ile monoaçilgliseroller , iki yağ asisi ile esterleşmesinde diaçilgliseroller,üç yağ asidi ile esterleşmesinden triaçilgliseroller meydana gelir.

MUMLAR

 

v       14 -36 Karbon atomuna sahip doymuş ve doymamış yağ asidlerinin yüksek molekül , ağırlıklı monohidrik alkolerle yaptığı esterlerdir.

v       Mumlar deniz hayvanlarında metabolik yakıtın depo şeklindedir.

FOSFOLİPİDLER

v   Amfipatik yapıya sahiptirler. Bu yapıda nonpolar hidrofobik uzun bir hidrokarbon kuru ve polar bir baş bulunur. Polar başta yüklü fosfat grubu ve bu fosfat ile esterleşen çeşitli bazlar yer almaktadır.

v     Gliserofosfolipidler membranların temel yapı taşıdır,safranın da en önemli bileşenidir. Safrada deterjan görevi yaparlar. Özellikle fodfotidil kolin.

v     Sentezinde veya safra salınmasında bozukluk kolesterol taşlarının oluşumuna yol açar.

GLİKOLİPİDLER (GLİKOSFİNGOLİPİDLER)

v     Sfingozid + yağ asidi : seramid, temel yapısal birimidir.

v     Sfingofosfolipidlerden farklı olark polar baş kısmında fosfat kalıntısı içermezler.

v     Fosfolipidler gibi membranın temel lipidleridir.

v     Her dokuda bulunurlar fakat başlıca sinir dokusu hücre membranlarında büyük miktarlarda bulunurlar.

E.     Steroidler

v        Yapılarında 3 adet 6 karbonlu siklohekzan ve bir adet beş karbonlu siklopentan halkasından oluşan siklopentanperhidrofenantren çekirdeği bulunmaktadır.

v            Steroidlerin uzun zincirli alifatik alkollerle verdiği reaksiyon sonuvu steroller oluşur.

v            Sterollerin en önemlisi kolesteroldür.

v            Kolesterol amfipatik bir yapıya sahiptir. Kolesterol en fazla sinir dokusunda bulunur.

                                                        

            LİPOPROTEİNLER

v            Lipidlerin proteinlerle oluşturdukları komplekse lipoprotein denir.

v            Lipid + apoprotein = lipoprotein

v            Lipoprotein yapısındaki apoprotein lipidlerle suda çözünürlük özelliği kazandırırlar, böylece kanda kolay taşınırlar.

v            Lipoprotein lipidlerin ince bağırsaktan ve karaciğerden kan dolaşımına ve kan dolaşımından da organlara ve dokulara taşınmasını sağlarlar.

YAPILAN TESTLER

A.                   ÇÖZÜNÜRLÜK TESTİ

Farklı yağlarımızı su, kloroform ve etanolde çözdük. Sonuç;

Yağın cinsi

Sudaki çözünürlük

Kloroformdaki çöz.

Etanoldeki çöz.

Zeytinuyağı

Çözünmedi

Çözündü

Çözünmedi

Margarin

Çözünmedi

Çözündü

Çözünmedi

Lesitin

Kısmen Çözündü

Çözündü

Kısmen Çözündü

B.                       AKROLEİN TESTİ

      Akrolein testinde yapıda gliserol bulunup bulunmadığını inceledik. Bunun için gliserol ile KHSO4 ü yani potasyum hidrojen sülfat kullanıldı.

 

                                                                                             

C.     SERBEST YAĞ ASİDİ TAYİNİ

                             

                YAĞIN CİNSİ

EKLENEN FENOLFTALEİNLİ NAOH       MİKT ARI

STEARİK ASİT

221. DAMLA

MARGARİN

100. DAMLA

ZEYTİNYAĞI

70.   DAMLA

Yağları ilk önce eterde çözdük ve sonra fenolftaleinli sodyum hidroksit ile titre ettik ve yukarıda verilen miktarlar kadar damlattık. Ve ortamda asit kalmadı.

D.    SABUN OLUŞUMU VE SABUNLARIN ÖZELLİKLERİ

Suda çözülen sabundan 5 ml alındı ve CaCl2 , MgSO4, CuSO4 ile muamele edildi. Sonuçlar;

CaCl2

MgSO4

CuSO4

SABUN ÇÖZELTİSİ

EN FAZLA ÇÖKME GÖRÜLDÜ

ORTA DERCEDE

ÇÖKME GÖRÜLDÜ

EN AZ ÇÖKME GÖRÜLDÜ


E.     SABUNLAŞMA SAYISININ SAPTANMASI

Sabunlaşma sayısı : 1 g yağın sabun oluşturabilmesi için gerekli olan KOH in mg cinsinden miktarına denir. Yağın sabunlaşma sayısı yağı oluşturan asitlerin ortalama molekül ağırlığına bağlıdır. Molekül ağırlığı arttıkça potansiyel karboksil gruplarının sayısı azalacağından , sabunlaşma sayısı da azalacaktır.



Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !